1.2. Căn cứ vào mục đích sử dụng, đất đô thị được phân chia thành các
loại đất chủ yếu sau đây:
- Đất dành cho các công trình công cộng: như đường giao thông, các
công trình giao thông tĩnh, các nhà ga, bến bãi; các công trình cấp thoát nước,
các đường dây tải điện, thông tin liên lạc.
- Đất dùng vào các mục đích an ninh quốc phòng, cac cơ quan ngoại
giao và các khu vực hành chính đặc biệt.
- Đất ở dân cư: bao gồm cả diện tích đất dùng để xây dựng nhà ở, các
công trình phục vụ sinh hoạt và khoảng khong gian theo quy định về xây
dựng và thiết kế nhà ở.
- Đất chuyên dùng: xây dựng trường học, bệnh viện, các công trình văn
hoá vui chơi giải trí, các công sở và khu vực hành chính, các trung tâm
thương mại, buôn bán; các cơ sở sản xuất kinh doanh.
- Đất nông lâm, ngư nghiệp đô thị: gồm diện tích các hồ nuôi trồng
thuỷ sản, các khu vực trồng cây xanh, trồng hoa, cây cảnh, các phố vườn.
- Đất chưa sử dụng đến: là đất được quy hoạch để phát triển đô thị
nhưng chưa sử dụng.
Việc xác định và phân loại đúng các loại đất đô thị có ý nghĩa rất quan
trọng, vì yêu cầu về quản lý và sử dụng các loại đất đô tịh có những quy định
và đặc trưng hoàn toàn khác so với quản lý và sử dụng đất nông nghiệp và đất
nông thôn:
- Việc sử dụng đất phải tuân theo quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất đã
được cơ quan Nhà nước có thẩm quyền xét duyệt, phải tuân theo các quy định
về bảo vệ môi trường, mỹ quan đô thị.
- Đất đô thị phải được xây dựng cơ sở hạ tầng khi sử dụng.
- Mức sử dụng đất vào các công trình xây dựng phải tuân theo các tiêu
chuẩn kỹ thuật quy định.
1.3. Đặc điểm đô thị nước ta và những vấn đề đặt ra trong công tác quản
lý sử dụng đất đô thị
a. Mất cân đối nghiêm trọng giữa cung và cầu
Việt nam được xếp vào một trong các quốc gia có tỷ trọng dân số đô thị
thấp trên thế giới với khoảng 23% dân số chính thức sống ỏ các đô thị. Tuy
nhiên trong những năm gần đây tốc độ thị hoá tăng nhanh vừa kéo theo sự gia
tăng của dân số đô thị chính thức và nhiều hơn là sự gia tăng dân số đô thị phi
chính thức. Chính sự gia tăng nhanh chóng của dân số đô thị trong khi các
điều kiện cơ sở hạ tầng đô thị tăng chậm đang tạo ra những sức ép lớn về giải
quyết các nhu cầu sinh hoạt đô thị. Để gia tăng phát triển hệ thống cơ sở hạ
tầng đô thị, một trong những điều kiện cơ bản là khả năng đáp ứng về diện
tích đất đai tạo bề mặt cho phát triển đô thị. Việc mở rộng thêm diện tích đất
đai cho phát triển đô thị đang gặp phải nhiều giới hạn về địa hình bề mặt và
nhất là giới hạn cho phép phát triển quy mô đô thị. Chính những giới hạn trên
đang làm tăng thêm mâu thuẫn giữa cung và cầu về đất đai các đô thị ở nước
ta.
b. Đan xen nhiều hình thức và chủ thể sử dụng đất.
Do điều kiện đặc thù về lịch sử, đất đai đô thị ở nước ta hiện đang sử
dụng phân tán về mục đích sử dụng và chủ thể sử dụng. Sự đan xen giữa đất
đai các khu dân cư với đất phát triển các hoạt động sản xuất công nghiệp,
thương mại, dịch vụ và các cơ quan hành chính sự nghiệp. Sự đan xem về
mục đích sử dụng cũng dẫn đến sự đan xen về chủ thể đang sử dụng đất đô
thị. Sự đan xen về chủ thể và mục đích sử dụng đang làm tăng thêm tính bất
hợp lý trong việc sử dụng đất của các đô thị ở nước ta hiện nay. Việc đan xen
trên cũng đang là lực cản cho việc quy hoạch phát triển đô thị theo hướng văn
minh, hiện đại.
c. Tình trạng sử dụng đất không theo quy hoạch.
Việc phát triển các đô thị ở nước ta vốn dĩ đã thiếu quy hoạch thống
nhất, thêm vào đó do sự đan xen về chủ thể sử dụng và mục đích sử dụng, nên
tình trạng sử dụng đất đô thị hiện nay không theo quy hoạch đang là vấn đề
nổi cộm phổ biến của các đô thị. Do thiếu quy hoạch và sử dụng không theo
quy hoạch nên việc sử dụng đất đô thị hiện nay đang thể hiện nhiều điều bất
hợp lý cả về bố trí kết cấu không gian, địa điểm và lợi ích mang lại.
Những vấn đề bất cập trên đây đặt ra cho công tác quản lý đất đai phát
triển đô thị ở nước ta trong thời gian tới nhiều vấn đề lớn cấp bách phải thực
hiện.
Trước hết phải hình thành quy hoạch về định hướng phát triển tổng thể
hệ thống đô thị, tránh tình trạng phát triển đô thị tự phát không theo quy
hoạch. Việc quy hoạch hệ thống đô thị cần phải xác định được quy mô, phạm
vi phát triển của các đô thị trung tâm, các đô thị vệ tinh và giới hạn tình trạng
tự phát kéo dài nối liền các đô tị trung tâm với các đô thị vệ tinh.
Tiếp đến cần thống kê, điều tra nắm chắc thực trạng sử dụng đất đai của
các đô thị hiện có; xây dựng quy hoạch chi tiết việc phát triển không gian và
sử dụng đất đô thị để công bố công khai rộng rãi nhằm hạn chế các hoạt động
sử dụng tự phát sai quy hoạch, hướng các hoạt động tư nhân đi theo định
hướng quy hoạch đã phê duyệt. Xúc tiến việc thực hiện các phương án quy
hoạch ở những nơi, những khâu trọng điểm.
Xây dựng và hoàn thiện hệ thống chính sách, công cụ và bộ máy quản
lý việc sử dụng đất đai, quản lý phát triển đô thị từ Trung ương đến các thành
phố, các quận và cấp phường.
1.4. Nội dung quản lý nhà nước về đất đô thị
Quản lý nhà nước về đất đô thị bao gồm các nội dung chính sau đây:
- Điều tra, khảo sát, đo đạc, lập bản đồ địa chính và định giá các loại
đất đô thị.
- Quy hoạch xây dựng đô thị và kế hoạch sử dụng đất đô thị.
- Giao đất, cho thuê đất, thu hồi và đền bù đất đô thị.
- Ban hành các chính sách và lập kế hoạch xây dựng cơ sở hạ tầng khi
sử dụng đất đô thị.
- Đăng ký và cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất đô thị.
- Làm thủ tục chuyển quyền sử dụng đất đô thị.
- Thanh tra, giải quyết các tranh chấp, giải quyết các khiếu nại, tố cáo
và xử lý các vi phạm về đất đô thị.
1. Điều tra, khảo sát, đo đạc, lập bản đồ địa chính và định giá các loại
đất đai đô thị
a. Điều tra khảo sát, lập bản đồ địa chính.
Điều tra, khảo sát đo đạc, lập bản đồ địa chính là biện pháp đầu tiên
phải thực hiện trong công tác quản lý đất đô thị. Thực hiện tốt các công việc
này giúp cho ta nắm được số lượng, phân bố, cơ cấu chủng loại đất đai. Đây
là công việc bắt buộc đã được quy định rõ trong Điều 13,14, 15 của Luật Đất
đai.
Việc điều tra, khảo sát đo đạc thường được tiến hành dựa trên một bản
đồ hoặc tài liệu gốc sẵn có. Dựa vào tài liệu này, các thửa đất được trích lục
và tiến hành xác định mốc giới, hình dạng của lô đất trên thực địa; cắm mốc
giới và lập biên bản mốc giới. Tiến hành đo đạc, kiểm tra độ chính xác về
hình dáng và kích thước thực tế của từng lô đất, lập hồ sơ kỹ thuật lô đất.
Trên cơ sở các tài liệu sẵn có và các hồ sơ kỹ thuật thu thập được sau khi điều
tra đo đạc, tiến hành xây dựng bản đồ địa chính.
b. Đánh giá giá trị đất đô thị.
Giá trị của đất được hiểu là giá trị hiện hành của các luồng thu nhập
mang lại từ đất đai đó. Do vậy giá đất sẽ phụ thuộc vào mục đích có thể sử
dụng và lợi ích mang lại từ hoạt động đó. Nhìn chung, mục đích có thể sử
dụng đất phụ thuộc chủ yếu vào vị trí và sự thuận lợi của lô đất. Thông
thường giá đất cao nhất tại trung tâm kinh doanh thành phố, càng ra xa trung
tâm giá đất càng thấp. ở các thành phố đa trung tâm thì giá đất cũng xoay
quanh các trung tâm của thành phố. Ngoài ra, giá đất còn phụ thuộc rất lớn
vào quan hệ cung cầu. Đối với các thành phố có các hoạt động kinh tế sầm
uất, có tốc độ tăng dân số cao thì giá đất cũng cao.
Việc xác định giá đất đô thị được căn cứ vào các tiêu thức sau đây:
- Căn cứ vào phân loại đô thị: đô thị nước ta được phân thành 5 loại:
+ Đô thị loại I là đô thị rất lớn, là trung tâm kinh tế, chính trị, văn hoá
xã hội, khoa học kỹ thuật, du lịch dịch vụ, giao thông công nghiệp, giao dịch
quốc tế và có vai trò thúc đẩy kinh tế của cả nước.
+ Đô thị loại II là đô thị loại lớn, là trung tâm kinh tế, văn hoá, xã hội,
sản xuất công nghiệp, du lịch dịch vụ, giao thông, gioa dịch quocó tế và có
vai trò thúc đẩy sự phát triển của một vùng lãnh thổ.
+ Đô thị loại III là đô thị trung binìh lớn, là trung tâm chính trị, kinh tế,
văn hoá và có vai trò thúc đẩy sự phát triển của một tỉnh hoặc từng lĩnh vực
đối với một vùng lãnh thổ.
+ Đô thị loại IV là đô thị trung bình nhỏ, là trung tâm tổng hợp chính
trị, kinh tế, văn hoá, xã hội hoặc trung tâm chuyên ngành của các hoạt động
sản xuất công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp và có vai trò thúc đẩy sự phát triển
kinh tế của một tỉnh hoặc một một vùng trong tỉnh.
+ Đô thị loại V là đô thị nhỏ, là trung tâm tổng hợp kinh tế - xã hội
hoặc trung tâm chuyên ngành của các hoạt động sản xuất công nghiệp, trung
tâm công nghiệp và có vai trò thúc đẩy sự phát triển của một vùng trong tỉnh
hoặc một vùng trong huyện.
Những thị trấn hoặc thị xã chưa phân loại đô thị thì được đưa vào đô thị
loại 5 để xác định giá đất.
- Căn cứ vào phân loại đường phố trong đô thị để xác định mức độ
trung tâm, khả năng sinh lợi, mức độ hoàn thiện cơ sở hạ tầng, thuận tiện
trong sinh hoạt của lô đất,. Nếu một đường phố có nhiều đoạn có khả năng
sinh lợi, cơ sở hạ tầng khác nhau thì giá đất được đánh giá xếp hạng với các
đường phố tương đương.
Đối với những đô thị có những tiểu vùng khác nhau về điều kiện sinh
lợi và giá đất thì mỗi tiểu vùng đều phân loại đường phố theo các tiêu chuẩn
riêng như trên.
Việc quy định giá đất cụ thể do Uỷ bản nhân dân cấp tỉnh căn cứ vào
khung giá đất của Chính phủ và giá đất thực tế ở địa phương được hình thành
qua chuyển nhượng quyền sử dụng đất, loại đô thị, loại đường phố để định giá
đất cụ thể cho mỗi lô đất.
Đối với đô thị là trung tâm kinh tế, văn hoá, xã hội của một vùng, đồng
thời là trung tâm thương mại, du lịch thì giá đất có thể được xác định cao hơn
nhưng tối đa không được quá 1,2 lần bảng khung giá đất của các đô thị cùng
loại.
Đối với đô thị thuộc những nơi kinh tế chậm phát triển thì mức giá đất
được xác định tối thiểu bằng 0,8 lần của bảng khung giá các loại đất của đô
thị cùng loại.
Đối với những nơi có sự đầu tư kể cả có phương án quy hoạch đầu tư
xây dựng cơ sở hạ tầng, khu công nghệp, khu thương mại, khu du lịch, dịch
vụ… làm giá đất tăng lên thì Uỷ ban nhân dân cấp tỉnh căn cứ vào giá đất
thực tế để xác định lại loaị đất, hạng đất, đường phố, vị trí… trên cơ sở đó
điều chỉnh giá đất cho phù hợp.
Giá đất được sử dụng chung cho việc tính thuế chuyển quyền sử dụng
đất; thu tiền sử dụng đất khi giao đất; thu tiền cho thuế đất; tính giá trị tài sẳn
khi Nhà nước giao đất; đền bù thiệt hại về đất khi Nhà nước thu hồi.
2. Quy hoạch xây dựng đô thị và lập kế hoạch sử dụng đất đô thị.
a. Quy hoạch xây dựng đô thị.
Quy hoạch đô thị là một bộ phận của quy hoạch không gian có mục tiêu
trọng tâm là nghiên cứu nhưngx vấn đề về phát triển và quy hoạch xây dựng
đô thị, các điểm dân cư kiểm đô thị. Quy hoạch đô thị có liên quan đến nhiều
lĩnh vực khoa học chuyên ngành nhằm giải quyết tổng hợp những vấn đề về
tổ chức sản xuất, xã hội, đời sống vật chất, tinh thần và nghỉ ngơi, giải trí của
nhân dân; tổ chức hệ thống hạ tầng kỹ thuật, nghệ thuật kiến trúc và tạo lập
môi trường sống đô thị.
Đô thị hoá phát triển kéo theo sự gia tăng về số lượng dân cư đô thị, đòi
hỏi sự gia tăng về đất đai xây dựng. Chức năng và hoạt động của đô thị ngày
càng đa dạng và phức tạp, nhu cầu của con người ngày càng tăng cao và liên
tục đổi mới. Vì vậy quy hoạch đô thị là những hoạt động định hướng của con
người tác động vào không gian kinh tế và xã hôị, vào môi trường tự nhiên và
nhân tạo, vào cuộc sống cộng đồng xã hội nhằm thảo mãn những nhu cầu của
con người. Công tác quy hoạch đô thị phải đạt được 3 mục tiêu sau đây:
- Tạo lập tối ưu cho việc sử dụng các điều kiện không gian cho quá
trình sản xuất mở rộng của xã hội.
- Phát triển toàn diện, tổng hợp những điều kiện sống, điều kiện lao
động và những tiền đề phát triển nhân cách, quan hệ cộng đồng của con
người.
- Tạo lập tối ưu quá trình trao đổi giữa con người với thiên nhiên, khai
thác và bảo vệ tài nguyên môi trường.
Việc thiết kế quy hoạch đô thị thường gồm 2 hoặc 3 giai đoạn chủ yếu:
xây dựng quy hoạch sơ đồ cơ cấu phát triển đô thị, quy hoạch tổng thể và quy
hoạch chi tiết. Quy hoạch sơ đồ phát triển cơ cấu đô thị mang tính định hướng
phát triển đô thị trong thời gian 25 - 30 năm; quy hoạch tổng thể đô thị xác
định rõ cấu trúc đô thị trong thời gian 10 - 15 năm; thiết kế quy hoạch chi tiết
các bộ phận của đô thị là việc cụ thể hoá hình khối không gian, đường nét,
màu sắc và bộ mặt kiến trúc trục phố, trung tâm, các khu ở, sản xuất và nghỉ
ngơi, giải trí của đô thị.
b. Lập kế hoạch và phân phối đất đai xây dựng đô thị.
Việc phân bố đất đai sử dụng vào xây dựng đô thị có thể chia thành các
nhóm chính sau đây:
- Đất công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp tập trung: bao gồm đất để xây
dựng các công trình sản xuất, kho tàng, các xí nghiệp dịch vụ sản xuất, hiành
chính quản lý, đào tạo, nghiên cứu và giao thông phục vụ các hoạt động sản
xuất và đi lại của người lao động.
Ngoài ra còn có thể bố trí trong khu đất công nghiệp các công trình
dịch vụ công cộng, thể thao và nghỉ ngơi, giải trí.
- Đất các khu ở: bao gồm đất để xây dựng các khu ở mới và các khu ở
cũ (thường gọi là khu hỗn hợp ở, làm việc). Trong các khu đất ở dùng để xây
dựng nhà ở có các công trình dịch vụ công cộng, đất cây xanh, thể dục thể
thao và giao thông phục vụ cho khu ở.
Ngoài ra còn bố trí trong khu ở các cơ sở sản xuất không độc hại và sử
dụng đất ít, các cơ quan hành chính sự nghiệp, các cơ sở nghiên cứu khoa
học, thực nghiệm và tiểu thủ công nghiệp.
- Đất khu trung tâm đô thị: bao gồm đất trung tâm đô thị, các trung tâm
phụ và trung tâm chức năng của đô thị trong các khu quận dùng để xây dựng
các công trình hành chính - chính trị, dịch vụ cung cấp hàng hoá vật chất, văn
hoá, giáo dục đào tạo, nghỉ dưỡng du lịch và các công trình giao thông.
Ngoài ra còn có thể bố trí trong các khu đất trung tâm của đô thị các
nhà ở, khách sạn, các công trình nghỉ ngơi, giải trí, các cơ sở sản xuất không
độc hại, chiếm ít diện tích, các cơ sở làm việc cao tầng.
- Đất cây xanh, thể dục thể thao bao gồm đất vườn hoa, công viên, các
bờ sông, bờ hồ, các mảng rừng cây nhỏ, các khu vườn (trồng hoa, ươm cây)
và đất xây dựng các công trình và sân bãi thể dục, thể thao, cấp đô thị.
Trong khu đất cây xanh, thể dục thể thao có thể bố trí các công trình
dịch vụ công cộng nhà ở, nhà nghỉ khu cắm lều trại nghỉ mát, các cơ sở sản
xuất nông, lâm, ngư nghiệp đô thị.
- Đất giao thông: bao gồm đất xây dựng các tuyến đường chính, đường
khu vực, đường trục đi bộ lớn, tuyến đường sắt, bến bãi giao thông tĩnh, ga đỗ
xe và một số công trình dịch vụ kỹ thuật giao thông. Trong quy hoạch đất
giao thông cần đặc biệt lưu ý đến đất dành cho các công trình ngầm như
đường cấp, thoát nước, đường dây điện và dây thông tin…
Ngoài ra, đất đô thị còn gồm một số khu đất đặc biệt không trực thuộc
quản lý trực tiếp của đô thị như khu ngoại giao đoàn, khu doanh trại quân đội,
các khu nghỉ dưỡng, các cơ quan đặc biệt của Nhà nước.
Khi lập kế hoạch thiết kế đất đia xây dựng đô thị người ta phải căn cứ
vào dự kiến quy mô dân số đô thị để tính quy mô diện tích mỗi loạ đất theo
các tiêu chuẩn thiết kế sau đây:
Diện tích bình quân Cơ cấu (%)
(m
2
/người)
- Đất công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp: 10 – 12 10 - 12
- Đất kho tàng: 2 – 3 2 - 3
- Đất các khu ở: 40 – 50 40 - 50
- Đất trung tâm đô thị - khu đô thị: 3 - 5 3 - 5
- Đất cây xanh, thể dục thể thao: 15 – 22 15 - 22
- Đất giao thông: 10 – 13 12 - 14
Tổng cộng đất có chức năng đô thị: 80 – 100 100
Sự dao động của các chỉ tiêu phụ thuộc vào nhiều yếu tố như địa hình
của khu đất xây dựng, địa chất công trình của khu đất xây dựng, số tầng cao
của công trình, hiện trạng tự nhiên và xây dựng của đô thị.
Đối với chỉ tiêu diện tích đất bình quân đầu người, các đô thị nhỏ
thường lấy chỉ tiêu cao, các đô tị lớn lấy chỉ tiêu thấp.
3. Giao đất, cho thuê
a. Giao đất.
Các tổ chức và cá nhân có nhu cầu sử dụng đất đô thị vào mục đích đã
được phê duyệt có thể lập hồ sơ xin giao đất để sử dụng vào mục đích đó.
* Hồ sơ xin giao đất bao gồm:
- Đơn xin giao đất.
- Dự án đầu tư xây dựng được cơ quan nhà nước có thẩm quyền phê
duyệt.
- Bản đồ địa chính hoặc hiện trạng khu đất xin giao tỷ lệ 1/200 -
1/1000.
- Phương án đền bù.
* Thẩm quyền quyết định việc giao đất đô thị:
Hồ sơ trên được gửi đến cơ quan địa chính cùng cấp để thẩm tra và
trình Uỷ ban nhân dân tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương quyết định.
Đối với trường hợp thuộc thẩm quyền giao đất của Chính phủ thì Tổng
cục Địa chính và Uỷ ban nhân dân tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương
trình Chính phủ quyết định.
* Trách nhiệm tổ chức thực hiện quyết định giao đất đô thị:
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét