Thị trường nội tạng tại trung quốc - liên hệ giải pháp cho việt nam.docx

TRƯỜNG ĐẠI HỌC NGÂN HÀNG TP. HỒ CHÍ MINH
KHOA QUẢN TRỊ KINH DOANH

BÀI THUYẾT TRÌNH NHÓM 16
Lớp: Môi Trường Kinh Doanh T03
Đề tài 11: THỊ TRƯỜNG NỘI TẠNG TẠI TRUNG QUỐC
LIÊN HỆ - GIẢI PHÁP CHO VIỆT NAM
Nhóm thực hiện:
Ngô Anh Đức (nhóm trưởng)
Huỳnh Thị Bích Tuyền
Nguyễn Thị Trâm Anh
Lê Văn Hưng
Phạm Thị Nhật An
1
MỤC LỤC
Lời mở đầu 3
I.Tổng quan về thị trường nội tạng người tại Trung Quốc 4
1. Nguồn gốc hình thành 4
1.1 Sự chênh lệch cung- cầu thị trường 4
1.2 Lợi nhuận khổng lồ từ việc cấy ghép và buôn bán nội tạng 5
2. Thực trạng buôn bán nội tạng 6
3. Tác động của thị trường 8
4. Cái nhìn của xã hội về thị trường này 10
5. Chính sách của nhà nước Trung Quốc 11
II. Liên hệ thị trường nội tạng tại Việt Nam 12
1.Thực trạng thị trường nội tạng tại Việt Nam 12
2.“Thị trường” xuyên biên giới 13
III. Chính sách của nhà nước – định hướng – giải pháp 13
1.Chính sách của nhà nước 13
2.Định hướng 14
3.Ý kiến đề xuất 16
2
Lời mở đầu
Chúng ta không ai có thể phủ nhận, ghép tạng để chữa bệnh ở người là một trong
những thành tựu y học vĩ đại của thế kỷ XX và chính nó đã cứu sống rất nhiều người
bệnh. Nhưng bên cạnh đó,mặt trái của việc cấy ghép tạng và mua bán tạng người đã trở
thành một vấn đề đáng báo động ở nhiều quốc gia trên thế giới trong đó có Việt Nam.
Chúng ta có thể xoá bỏ được thị trường mua bán nội tạng ở người hay không đó là một
điều rất cần sự quan tâm của nhiều cơ quan chức năng cũng như của toàn xã hội.
Hôm nay, chúng ta sẽ cùng nhau tìm hiểu và nghiên cứu về vấn đề này.
Chúng tôi chọn thị trường nội tạng ở Trung Quốc cho đề tài thuyết trình mà không
chọn các quốc gia khác, vì đây là một trong những nước điển hình nhất trên thế giới
xảy ra nhiều vấn đề phức tạp liên quan đến việc buôn bán nội tạng người. Và từ đó,
liên hệ với nước ta, xét xem chúng ta cần phải làm gì để góp phần đẩy lùi, ngăn chặn
những mặt trái của thị trường nội tạng.
I. T
ổ
n
g quan về thị trường nội tạng người tại Trung Quốc
3
1. Nguồn gốc hình thành
1.1 Sự chênh lệch cung – cầu thị trường:
Chỉ tính ở Trung Quốc bình quân mỗi năm có khoảng 1,5 triệu người cần cấy
ghép nội tạng .
Theo BBC, trong năm ngoái Bệnh viện Trung ương 1 Thiên Tân đã thực hiện đến 600
ca ghép gan. Còn theo Hội cấy ghép TQ, đã có 5.000 ca ghép thận và 1.500 ca ghép gan
được thực hiện từ năm 2003.
Số bệnh nhân ghép gan, thận ở Trung Quốc ngày càng nhiều theo hàng năm và
số người nước ngoài chiếm tỉ lệ trong đó cũng tăng nhiều.
Chỉ riêng trong 600 ca ghép gan, thận đã được thực hiện tại Bệnh viện cấy ghép nội
tạng Phương Đông ở TP.Thiên Tân, một nửa trong số đó là bệnh nhân nước ngoài đến
từ Mỹ, Nhật, Ả rập Saudi…
Đó là số liệu cho chúng ta thấy được lượng người có nhu cầu về thị trường này là
rất lớn. Tuy nhiên, trong khoảng 1,5 triệu người Trung Quốc đang có nhu cầu cấy ghép
nội tạng mỗi năm thì nguồn cung chỉ đáp ứng được cho khoảng 10.000 người do
thiếu hụt nội tạng hiến tặng.
Phó chủ nhiệm “Uỷ ban cấy ghép tạng người” thuộc “Hiệp hội y học Trung Hoa”,
Trần Đông Hoa cho biết từ năm 2003 đến 2009, cả nước mới chỉ có 130 người hiến
tặng tạng sau khi chết, bình quân mỗi năm chỉ có khoảng 20 người.
 HẬU QUẢ:
Nhu cầu của người bệnh rất lớn mà nguồn cung hợp pháp (người thân cho tạng hoặc
chờ có người hiến tặng) lại quá nhỏ, nên các “đường dây” buôn bán thận nói riêng và
nội tạng nói chung đã hình thành và tồn tại.
Khả năng tìm được nguồn cung cấp tạng để ghép theo đúng luật thì hiếm, nên hầu
hết người cần ghép tạng đều phải tìm đến các đường dây cung ứng “chui”. Khi qua các
đường dây này, tạng đến được người cần ghép với giá cao ngất, còn người “bán” dưới
danh nghĩa “hiến” kia cũng chỉ nhận được một số “phí” chỉ khoảng 2/3 hoặc, thậm chí
là một nửa so với chi phí thực người bệnh bỏ ra vì phải qua tay “cò”. Trong khi hầu hết
những người chọn cách bán đi một bộ phận cơ thể mình đều là người nghèo, bế tắc
trong cuộc sống cần tiền để trang trải, nếu là người bệnh thì càng thêm khổ sở!
 Nhu cầu ghép thận đang rất lớn, trong khi nguồn thận nói riêng và nguồn tạng
ghép nói chung bao giờ cũng hiếm. Hầu hết bệnh nhân phải chờ đợi cơ hội
được ghép tạng. Một số người đã tìm đến những nguồn cung cấp từ bên ngoài
thông qua "cò", dù biết đó là hành vi vi phạm pháp luật.
4
1.2 Lợi nhuận khổng lồ từ việc cấy ghép và buôn bán nội tạng người:
 Đối với hệ thống y tế Trung Quốc:
“Việc cấy ghép tạng đã cấp một số lượng tiền khổng lồ cho hệ thống y tế của
Trung Quốc”, ông Matas nói, thêm rằng: “Hệ thống này đã trở nên phụ thuộc vào nó
(việc buôn bán tạng) để có tiền.”
(Ông Matas, người được đề cử giải Nobel Hòa bình, là đồng tác giả với cựu thứ
trưởng ngoại giao Canada David Kilgour của hai bản báo cáo về nạn mổ cướp nội tạng
bất hợp pháp từ những học viên Pháp Luân Công ở Trung Quốc.)
Do thị trường “chợ đen” sôi động, rất nhiều người giàu có ở Nhật Bản và các quốc
gia khác đang hướng tới ngành công nghiệp ghép tạng đang nở rộ ở Trung Quốc, bằng
cách chi trả hàng chục nghìn USD để được ghép gan và thận.
Các bệnh nhân có nhu cầu cấy ghép nội tạng, những người hầu như không còn sự
lựa chọn nào khác khi phải đối mặt với tử thần đều đổ xô đến đại lục để tìm cơ hội
sống sót cho bản thân: một lá gan cho cấy ghép có giá khoảng 40 ngàn USD với người
dân bản địa, nhưng là 55 ngàn USD với người nước ngoài; So với Mỹ thì chi phí cho
một ca cấy ghép tại Trung Quốc thấp hơn tới 30%. Do vậy, Trung Quốc hiện đang
đựợc mệnh danh là điểm đến đầy hấp dẫn của ngành "du lịch cấy ghép nội tạng". Dư
luận Trung Quốc từng xôn xao về vụ 17 khách Nhật vào Trung Quốc theo đường du
lịch năm 2009 nhưng chủ yếu để làm phẫu thuật cấy ghép nội tạng .
Ví dụ:
Như trường hợp của Kenichiro Hokamura - Vị doanh nhân Nhật Bản, 62 tuổi.
Khi thận hỏng, ông đối mặt với lựa chọn: chờ đợi để được ghép tạng hoặc lên
mạng tìm kiếm thông tin rao bán tạng. Ông cho biết, nếu chờ ông sẽ chết trước
khi được ghép thận, do phải đợi rất lâu mới đến lượt. Do vậy, chỉ 10 ngày sau khi
liên lạc với một người môi giới người Nhật ở Trung Quốc, ông tới một bệnh viện
ở Thượng Hải để được ghép thận với giá 6,8 triệu yên (53.000USD).
 Đối với những đường dây buôn bán “chui” và những tay “cò”:
Lợi nhuận kếch xù từ khoản chênh lệch giữa 25.000 tệ với 150.000 tệ đã tạo ra
những “cò” mua bán nội tạng con người. Họ thiết lập 1 lô chỉ tiêu rõ ràng và một hệ
thống dịch vụ khép kín, khiến thị trường chợ đen loại mặt hàng đặc biệt này hoạt động
rất sôi nổi ở Trung Quốc.
2. Thực trạng buôn bán nội tạng
• Cách thức buôn bán
 Hợp pháp
Theo “Quy định về ghép nội tạng người” của Trung Quốc, những trường hợp hợp
pháp được phép hiến tạng là vợ hoặc chồng và một số họ hàng thân thuộc của người
5
nhận, việc cấy ghép nội tạng người phải dựa trên nguyên tắc hiến tặng tự nguyện và
miễn phí. Những trường hợp không có sự cho phép hoặc ngược lại ý nguyện của
người cho được xem là vi phạm pháp luật”.
Chương trình hiến tặng và cấy ghép nội tạng quốc gia của Trung Quốc được chia
thành 5 bộ phận: Hệ thống quản lý cấy ghép tạng quốc gia, hệ thống đăng ký công
nghệ cấy ghép tạng, hệ thống mạng lưới phân phối hiến tặng tạng, hệ thống dịch vụ
lâm sàng cấy ghép tạng, hệ thống đăng ký khoa học cấy ghép tạng.
Ngoài ra, hệ thống hiến tặng tạng quốc gia khi triển khai sẽ cụ thể hóa quyền lợi của
người hiến tặng, các trường hợp là vợ chồng, họ hàng ruột thịt, bố mẹ chồng, bố mẹ vợ
và con nuôi trong gia đình. Cùng với đó, chính phủ nước này quy định, thậm chí trong
trường hợp người hiến tạng là người thân thiết, cả bệnh nhân và người hiến tạng đều
phải cung cấp bằng chứng pháp lý về mối quan hệ máu mủ, hôn nhân hay phải qua
kiểm tra DNA. Đồng thời đảm bảo chất lượng việc cấy ghép tạng, phân phối và sử
dụng các mô tạng một cách công bằng. Mặt khác, đối với những người đăng ký và gia
đình họ, khi người này không may qua đời sẽ có chế độ chính sách quan tâm đến đời
sống của người thân họ.
Tuy nhiên, như đã nói trên, "Cầu" lớn mà "Cung" hợp pháp quá nhỏ, trong khi
kỹ thuật ghép thận không cùng nhóm máu đã được thực hiện thành công nên "cò" càng
tha hồ tung hoành hoạt động.
 Bất hợp pháp
Cục Điều tra liên bang Mỹ (FBI) cũng đã tiến hành điều tra để khám phá những
đường dây buôn bán lậu cơ quan nội tạng người từ Trung Quốc vào Mỹ và đã có những
chứng cứ xác thực về hoạt động phi pháp này.
 Nhiều kẽ hở
Theo “Quy định về ghép nội tạng người” của Trung Quốc, những người duy nhất
được phép hiến tạng là vợ hoặc chồng và một số họ hàng thân thuộc của người nhận.
Vì vậy, công việc của kẻ môi giới ghép tạng là làm giả mối quan hệ giữa người cho và
người nhận.
Ðể "lách luật", che giấu hành vi phạm tội, "cò" thường "đạo diễn" cho người mua
và người bán nội tạng thống nhất khai báo, tạo hồ sơ giả những mối quan hệ thân nhân,
hợp pháp hóa các thủ tục hành chính
Những người này đã tận dụng tình trạng khan hiếm trong việc hiến nội tạng tại
Trung Quốc. Chợ đen nội tạng được hình thành và tổ chức theo mô hình dây chuyền
khá chặt chẽ. Người trung gian thu hút, tìm kiếm và tổ chức một nhóm người bán nội
tạng, hầu hết là nam giới, phân phát cho họ thức ăn và một số tiền hàng tháng sau đó,
đưa họ đi kiểm tra sức khoẻ, để “thải loại” những người không đủ sức khoẻ, không đủ
khả năng hiến tạng, đúng hơn là “không sinh lời’.
6
Lãnh đạo một số bệnh viện cho biết việc tồn tại các đường dây môi giới việc mua
bán nội tạng là có, nhưng để xác định xem đâu là hiến tạng, đâu là mua bán thì quá khó
bởi bên bán và người mua đều đã được “cò” giảng giải khá rõ qui định pháp luật là
cấm mua bán nên đều thoả thuận với nhau khá chặt chẽ trước khi làm hồ sơ xin hiến
tạng. Các giấy tờ cần thiết như đơn tự nguyện hiến có xác nhận của chính quyền, sơ
yếu lý lịch thường được các “cò” chuẩn bị đầy đủ, hợp lý nên rất khó có cơ sở để
nghi ngờ. Những người “bán” này vẫn ghi trong hồ sơ là có quan hệ họ hàng xa với
bệnh nhân để phù hợp với luật.
Những kẻ trung gian thậm chí còn hối lộ bác sĩ để được đảm bảo có đầu mối tại một
bệnh viện tốt.
Phần lớn thời gian của người bán nội tạng là chờ đợi (đôi khi bất tận) để tìm kiếm
người mua thích hợp. Đó là lý do vì sao, kẻ trung gian hay chọn lựa tổ chức một nhóm
bán tạng lớn, nhằm tăng cơ hội thích ứng y học, và thu lợi nhuận lớn hơn.
• Du lịch ghép tạng!
Ghép tạng là một công nghiệp lớn ở TQ. Các số liệu chính thức cho thấy có khoảng
60.000 ca ghép thận, 6.000 ca ghép gan, 250 ca ghép tim được thực hiện ở TQ từ năm
1993.
Theo BBC, trong năm ngoái Bệnh viện Trung ương 1 Thiên Tân đã thực hiện đến
600 ca ghép gan. Còn theo Hội cấy ghép TQ, đã có 5.000 ca ghép thận và 1.500 ca
ghép gan được thực hiện từ năm 2003.
Chỉ cần lên mạng tìm kiếm là thấy ngay nhiều trung tâm ghép tạng TQ đua nhau
đáp ứng yêu cầu: chỉ chờ từ 1 đến 4 tuần với chi phí ghép thận khoảng 62.000 USD,
ghép tim 140.000 USD
Do nhu cầu thúc đẩy, nhiều người có tiền từ các nước phương Tây, từ Nhật, Hàn
Quốc kéo sang TQ để được ghép tạng.
Số bệnh nhân ghép gan, thận ở Trung Quốc ngày càng nhiều theo hàng năm và số
người nước ngoài chiếm tỉ lệ trong đó cũng tăng nhiều. Chỉ riêng trong 600 ca ghép
gan, thận đã được thực hiện tại Bệnh viện cấy ghép nội tạng Phương Đông ở TP.Thiên
Tân, một nửa trong số đó là bệnh nhân nước ngoài đến từ Mỹ, Nhật, Ả rập Saudi… Dư
luận Trung Quốc từng xôn xao về vụ 17 khách Nhật vào Trung Quốc theo đường du
lịch năm 2009 nhưng chủ yếu để làm phẫu thuật cấy ghép nội tạng.
Nguồn cung cho bệnh nhân trong nước đã hiếm, nguồn cung cho bệnh nhân nước
ngoài còn hiếm hơn khiến thị trường chợ đen nảy sinh không ít tiêu cực, như vụ án giết
người ăn mày để lấy nội tạng năm 2006 ở huyện Hành Đường tỉnh Hà Bắc… hoặc lập
đường dây mua nội tạng từ nước ngoài vào Trung Quốc qua đường du lịch.
7
• Kinh doanh trọn gói, bao khuyến mãi
Chỉ cần lên mạng gõ dòng chữ “cần tìm nguồn gan, thận” bằng tiếng Hoa, lập tức
có tới hàng chục ngàn địa chỉ thông tin ào ra, cung cấp sẵn tên người, địa chỉ liên lạc
qua di động, chát. Thậm chí còn có cò thành lập công ty, công khai quảng cáo trên web
tìm nguồn cung gan và thận người, hoặc thậm chí làm sàn giao dịch giúp chào bán các
bộ phận nội tạng khác… Với nguồn cung gan, thận, cò thường yêu cầu người bán là
nam giới, dưới 30 tuổi, cao 1m70 trở lên, nặng trung bình 57 kg; ngoài ra phải đảm bảo
các xét nghiệm về máu, chức năng gan… Hầu hết các cò đều cam đoan chịu toàn bộ
chi phí về ăn ở, đi lại, tiền xét nghiệm cho người bán.
1 cò ở Giang Tô khai nhận đã nuôi hơn 190 người trong 2 năm, giao dịch thành công
30 vụ, và cho biết “càng chịu khó nuôi nhiều người bán, khả năng giao dịch thành công
càng cao”.
Giá chính thức ghép gan hoặc thận tại bệnh viện chuyên ngành ở Bắc Kinh thường
vào khoảng 100.000 tệ/lần, nhưng bệnh nhân thường phải chờ đợi nguồn cung trong
mòn mỏi vô thời hạn. Chính vì vậy nhiều bệnh nhân sẵn sàng chịu bỏ ra số tiền
180.000 tệ để có ngay nguồn cung, chưa kể “cò” cam kết kèm sẵn 1 số dịch vụ khuyến
mãi như: bao chi phí xét nghiệm, tiền phong bao cho bác sĩ, cho lựa chọn từ 4-5 người
bán, thậm chí bao cả lịch phẫu thuật.
Để thuyết phục thêm khách hàng, không ít cò còn tuyên bố chất lượng nguồn cung
của họ là không thể so sánh, vì họ cung cấp nguồn nội tạng tươi sống, còn bệnh viện
chỉ cung cấp nội tạng của người chết. Tuy nhiên tất cả các cò đều có mối liên kết gắn
bó chặt chẽ với các bệnh viện.
3. Tác động của thị trường
 Tích cực
Không ai có thể phủ nhận, ghép tạng để chữa bệnh ở người là một trong những thành
tựu y học vĩ đại của thế kỷ XX và đã cứu sống hoặc đem tới hy vọng cho nhiều người.
- Hằng năm có hơn 1.5 triệu người dân Trung Quốc chờ được cấy ghép nội tạng.
- Những người dân ở khắp các nước bị bệnh thường tìm tới Trung Quốc để tìm cơ
hội sống sót.
 Tiêu cực:
• Việc cấy ghép nội tạng được sử dụng để kinh doanh, buôn bán.
Một trang web buôn bán thận người tràn ngập quảng cáo của những kẻ môi giới với
đầy đủ số điện thoại liên lạc được đăng công khai. Quảng cáo cho biết những người có
nhu cầu mua bán thận có thể liên hệ trực tiếp với người môi giới. Trong khi đó, người
bán nội tạng được hứa hẹn sẽ có một cuộc phẫu thuật an toàn và được thanh toán bằng
tiền mặt nhanh chóng.
8
Theo Tân Hoa Xã, các bệnh nhân nước ngoài, những người đối mặt với tình trạng
thiếu nội tạng tương thích ở nước họ, đã đổ dồn về Trung Quốc, nơi nội tạng có nhiều
hơn và chi phí phẫu thuật rẻ hơn. Trung Quốc là nước thực hiện cấy ghép nội tạng
nhiều thứ hai trên thế giới, chỉ đứng sau Mỹ, với khoảng 5.000 ca phẫu thuật được tiến
hành mỗi năm.
Vì 25.000 tệ (chỉ đủ mua 12m2 nhà ở Bắc Kinh), chàng trai trẻ mới 19 tuổi Dương
Niệm chấp nhận bán đi 60% lá gan của mình. Để mua được 60% lá gan của Dương
Niệm, gia đình bệnh nhân Tạ Hữu Sinh bị ung thư gan giai đoạn cuối đã phải vay nợ
khắp nơi cho đủ món tiền 150.000 tệ.
• Sự chênh lệnh lớn giữa cung và cầu đã kích thích nạn buôn bán nội tạng
bất hợp pháp.
Con số thống kê chính thức cho biết hơn một triệu người Trung Quốc có nhu cầu cấy
ghép nội tạng mỗi năm nhưng chỉ 1% trong số những bệnh nhân này nhận được nội
tạng phù hợp. Theo các chuyên gia y tế, 4 trong số 5 bệnh nhân đã qua đời trong thời
gian chờ đợi tìm được nội tạng phù hợp để cấy ghép.
• Tạo ra các bác sĩ thiếu y đức.
Giáo sư Zhai Xiaomei cũng chỉ ra rằng những bác sĩ thiếu y đức đã tiếp tay cho nạn
buôn bán nội tạng trái phép. Ông cho biết: “Những kẻ môi giới cấu kết với những bác sĩ
chỉ quan tâm đến việc kiếm tiền phi pháp. Những kẻ môi giới cũng có thể nói dối bệnh
viện rằng người mua và người bán là họ hàng hoặc có mối quan hệ gần gũi bởi luật
pháp cho phép những người thân trong họ tộc có thể hiến nội tạng sống. Những bác sĩ
có tinh thần trách nhiệm có thể biết trường hợp nào là gian lận nhưng họ thường lờ đi.”
• Vấn đề hiến tặng phủ tạng cũng đe dọa phẩm giá của con người và tăng
khoảng cách giữa người giàu và người nghèo.
Tình trạng buôn bán nội tạng thường là người nghèo bán và người giàu mua. Đó
không phải là một xã hội công bằng nơi người dân muốn sinh sống.
• Tình trạng mổ cắp các nội tạng tràn lan
“Một phần nhỏ là từ các nạn nhân buôn lậu, hầu hết các bộ phận nội tạng cho cấy
ghép là từ các tù nhân tử hình”, Huang nói, theo tờ báo Nhân dân bản tiếng Anh “Tình
hình hiến nội tạng thấp kém hiện nay không thể đáp ứng được nhu cầu”
Một bằng chứng, bản báo cáo chỉ rõ con số cấy ghép nội tạng tại Trung quốc tăng
vọt từ khi có chính sách khủng bố Pháp Luân Công bắt đầu từ năm 1999. Không có một
bằng chứng nào chỉ rằng con số tù nhân tử hình tăng vọt trong thời gian đó, hai tác giả
này kết luận rằng 41.500 vụ cấy ghép nội tạng thì những nội tạng này là mổ cắp từ các
đệ tử Pháp Luân Công*.
• Người dân Trung Quốc không có tinh thần hiến nội tạng
9
Trung Quốc là một trong những nước có tỉ lệ hiến nội tạng thấp nhất thế giới.
Bà Zhao Lizhen, người đứng đầu tổ chức Chữ Thập Đỏ tại thành phố Thâm Quyến,
cho biết việc đẩy mạnh chương trình hiến nội tạng là một nhiệm vụ không dễ dàng ở
Trung Quốc bởi người dân vẫn tuân thủ những giá trị và tập quán truyền thống. Bà nói:
“Đây là nhiệm vụ khó khăn. Chúng tôi đã có một số bước tiến nhưng còn chậm chạp.
Những nhân viên tình nguyện của văn phòng đã cố gắng trò chuyện với những bệnh
nhân nằm tại khoa hồi sức cấp cứu nhưng họ thường gặp phải sự từ chối hoặc thậm chí
phản ứng dữ dội. Mọi người cần nhớ rằng ở Trung Quốc, người dân mới bắt đầu chấp
nhận hình thức hỏa táng thay cho hình thức chôn cất gần đây.”
Giáo sư Zhai Xiaomei cho rằng đây là một nhiệm vụ khó khăn nhưng chính phủ
Trung Quốc phải chấp nhận đối mặt với những thách thức.“Chính phủ Trung Quốc
không cho phép việc buôn bán cơ quan nội tạng bất hợp pháp. Vấn đề này sẽ khuyến
khích những hành động phạm tội, thậm chí cả giết người. Nó không còn là vấn đề trên
sách báo mà đang thực sự diễn ra.
4. Cái nhìn của xã hội về thị trường này:
Tại nhiều nước trên thế giới vẫn còn nhiều bất đồng giữa các nhà khoa học với các
nhà lập pháp về việc coi nội tạng có phải là hàng hóa hay không. Mỹ coi việc buôn bán
nội tạng là bất hợp pháp nhưng lại khuyến khích việc hiến, tặng thông qua nhiều chính
sách như miễn giảm chi phí y tế, tăng trợ cấp xã hội cho người hiến tặng nội tạng.
Tại Anh, pháp luật xử lý rất nghiêm khắc các hình thức buôn bán nội tạng. Trong khi
đó, Iran ủng hộ vấn đề này.
Người rao bán thận mình không hề biết những "bất trắc", họ đều chỉ nghĩ đơn giản
rằng, có mất đi một quả thận, họ vẫn có thể sống khỏe. Không mấy người biết, họ đang
tự hủy hoại chính bản thân mình. Xét cho cùng, người dùng tiền đi mua tạng phủ của
người khác - hành vi của họ về mặt đạo đức - cũng là hành vi vô nhân đạo.
“Về mặt hậu phẫu, với một ca mổ để lấy, ghép thận thì bệnh nhân phải được nghỉ
ngơi, an dưỡng ít nhất là 3 tháng để sinh lý trở lại tương đối bình thường và phải mất 6
tháng thì sinh lý mới trở lại bình thường. Vì vậy, việc nạn nhân sang TQ bán thận chỉ
vài ba ngày sau mổ phải trở về VN là cực kỳ nguy hiểm đến tính mạng, sức khỏe sau
này. Đây là một hành vi vô nhân đạo, xem thường tính mạng con người…” (Theo bác
sĩ chuyên khoa II Lê Quang Dũng, Trưởng khoa Tiết niệu BV đa khoa Trung ương Cần
Thơ).
Mặtkhác, nhiều lãnh đạo ngành y tế cho rằng, điều quan trọng để giúp bệnh nhân
cần hiến tạng là xã hội phải có cái nhìn nhân đạo về việc hiến tạng, nếu không may
người thân rơi vào tình trạng chết não thì có thể hiến bởi đây vẫn được xem là nguồn
cung cấp tạng nhiều nhất. Bên cạnh đó, có các qui định chặt chẽ và công khai cho gia
đình người bệnh về việc hiến tạng từ người chết não cần quy định để tránh tình trạng
10
người dân hoài nghi do “mua” tạng mà có sự chẩn đoán sai lệch về chết não, không nỗ
lực hết cách cứu người bệnh, để lấy tạng cấy ghép cho người khác. Bảo đảm cho người
hiến tạng rằng việc lấy tạng để ghép cho người bệnh sẽ không gây tử vong để mọi
người tin tưởng…
 Vấn đề đạo đức:
Song có lẽ vấn đề lớn hơn cả là khía cạnh đạo đức của các vụ mua bán tạng: chỉ vì
tiền bạc để giải quyết vấn đề của bản thân và gia đình trong lúc nguy khốn mà những
người nghèo khó sẵn sàng bán đi một phần cơ thể của mình bất chấp những hậu quả có
thể xảy đến sau đó. Còn những người mua hầu hết là những người giàu có. Liệu một xã
hội như thế có công bằng hay không?
Một nghiên cứu tại một bệnh viện (Mỹ) cho thấy, trong 100 trường hợp suy thận, có
đến hơn 50 người trước đây đã từng cho thận.
5. Chính sách nhà nước Trung Quốc:
Từ ngày 1-5-2007, Trung Quốc chính thức cấm tất cả các hình thức buôn bán nội
tạng người. Quy định do Hội đồng nhà nước Trung Quốc ban hành.
“Quy định việc cấy ghép nội tạng người phải dựa trên nguyên tắc hiến tặng tự
nguyện và miễn phí. Những trường hợp không có sự cho phép hoặc ngược lại ý nguyện
của người cho được xem là vi phạm pháp luật”.
Theo đó, từ 1/5/2007, chỉ có những bệnh viện nào được cấp phép mới được ghép nội
tạng. Còn việc lấy nội tạng mà không được người hiến nội tạng cho phép bị coi là tội
hình sự.
Quy định cũng cấm sử dụng các cơ quan nội tạng của trẻ vị thành niên nhằm “bảo đảm
quyền lợi hợp pháp cho những công dân này” và đảm bảo chất lượng của các ca phẫu
thuật cấy ghép; đồng thời đưa ra hướng dẫn nghiêm ngặt cho các bệnh viện được phép
thực hiện phẫu thuật cấy ghép.
Các bác sĩ bị phát hiện có dính líu tới việc mua bán nội tạng sẽ bị tước giấy phép hành
nghề, bị phạt tiền (tiền phạt sẽ cao gấp 8-10 lần giá trị của nội tạng bị buôn bán trái
phép). Các cơ sở điều trị của họ sẽ bị cấm thực hiện phẫu thuật cấy ghép trong ít nhất
3 năm.
Công chức nhà nước phạm tội mua bán nội tạng người sẽ bị sa thải.
Tuy nhiên, Trung Quốc cũng đối mặt với sự mất cân bằng cung-cầu về nội tạng cấy
ghép. Khoảng 1.5 triệu bệnh nhân cần cấy ghép mỗi năm song chỉ có 10.000 người tìm
thấy nội tạng tương thích.
Chính phủ Trung Quốc đã cố gắng hạn chế việc buôn bán các cơ quan nội tạng bằng
cách thiết lập hệ thống hiến tặng nội tạng hồi đầu năm 2009. Tuy nhiên, chương trình
này không thu hút sự tham gia của những người muốn hiến nội tạng. Trung Quốc vẫn
là một trong những nước có tỉ lệ hiến nội tạng thấp nhất thế giới.
11
II. Thị trường nội tạng tại Việt Nam:
1. Th ự c tr ạ ng th ị tr ườ ng n ộ i t ạ ng t ạ i Vi ệ t Nam
Ở Việt Nam việc hiến nội tạng trên cơ thể người không còn là một vấn đề xa lạ, nó
đã dần trở nên quen thuộc trong nhận thức của mọi người dân qua các báo đài các kênh
thông tin truyền thông đại chúng.
Sự chênh lệch giữa cung và cầu nội tạng trên thế giới và ở nước ta là một thực tế.
Trong mối quan hệ đó, cán cân cung - cầu đã nghiêng hẳn về phía cầu, biết bao bệnh
nhân đang nằm chờ cơ may được cứu sống nếu có sự sẻ chia một phần cơ thể của đồng
loại.
Ví dụ điển hình đối với bệnh thận.
Theo điều tra tại tất cả các nước đang áp dụng chế độ Bảo hiểm y tế toàn dân (ở
châu Âu, châu Mỹ) thì trong 1 triệu người dân có khoảng 200 tới 300 người là mắc
bệnh suy thận mãn tính (STM) giai đoạn cuối. Với nước ta có khoảng 87 triệu dân thì
con số mắc STM này vào khoảng hơn 1.000 người. Các cơ sở điều trị bệnh nhân thận ở
nước ta luôn trong tình trạng quá tải; Trong số 500 bệnh nhân đang điều trị thận tại
Bệnh viện Chợ Rẫy có khoảng 30% có nhu cầu ghép thận nhưng chỉ 1% trong số họ là
có người nhà cho thận, 99% còn lại cần nguồn từ bên ngoài
Trong hành trình sang Trung Quốc bán thận, Tô Công Luân - nạn nhân của hoạt
động mua bán nội tạng đã tâm sự với người đồng hành của mình “Đi chuyến này về em
sẽ có tiền phụ ba má làm ăn, đóng học phí và nhất định phải về Phan Rang ăn một cái
Tết thiệt bự!”. Ngoài Tô Công Luân còn có vô số những người vì hoàn cảnh gia đình
hay vì lý do chính đáng nào đó đang tha thiết mong muốn bán đi một phần cơ thể của
mình với giá có thể chỉ khoảng 1/20 số tiền mà người môi giới nhận được từ người
mua. Không biết ai sẽ là người may mắn khi nhận được trái thận của những người như
Tô Công Luân ?; Hy vọng trái thận của Tô Công Luận được nằm trong lồng ngực của
một người Việt Nam, điều đó góp phần làm giảm tỷ lệ 99% bệnh nhân thận ở Việt Nam
cần thay thế.
2. “Thị trường” xuyên biên giới:
Gần đây, ở Việt Nam dư luận khá bức xúc trước việc mua bán nội tạng người, nhất
là mua bán thận. Mặc dù nước ta nghiêm cấm hành vi mua bán nội tạng người, nhưng
lợi dụng sơ hở của pháp luật, nhiều người đã dụ dỗ người khác bán thận.
Như tại Cần Thơ, Cơ quan Cảnh sát điều tra đã lần ra đường dây mua bán thận
sang Trung Quốc với hoạt động khá tinh vi. Tuy nhiên, cơ quan chức năng chỉ khởi tố
được những đối tượng này ở tội tổ chức người khác trốn đi nước ngoài.
12
Tình trạng dụ dỗ người nghèo sang Trung Quốc bán nội tạng đang rộ lên tại Việt
Nam. Năm ngoái, cũng đã từng có thông tin về tình trạng hàng chục người ở Sóc Trăng
bị dụ sang Trung Quốc bán thận.
Bên cạnh đó báo chí trong nước cũng thực hiện một loạt bài điều tra về tình trạng
dụ dỗ người nghèo bán nội tạng. Theo những bài báo này, trên một số websites Việt
ngữ đang có nhiều người hỏi mua thận hoặc rao bán thận. Đáng chú ý là phần lớn các
vụ ghép những quả thận được mua bán sẽ thực hiện tại Việt Nam. Theo quy định hiện
hành, Việt Nam chỉ cho phép người bệnh nhận thận do thân nhân hiến tặng. Tuy nhiên
những người đồng ý bán thận sẽ được giúp giấy chứng nhận là thân nhân người bệnh
cần thay thận. Hầu hết những đơn đặt hàng để mua thận đều đòi thận của người có
nhóm máu O. Một bác sĩ đang làm việc tại bệnh viện Bình Dân ở Tp.HCM giải thích
là vì máu O cho ai cũng được, độ tương thích cao, khả năng thải ghép thấp nên tỉ lệ
thành công sau khi chuyển giao thận lớn hơn. Cũng theo bác sĩ này, do nhu cầu ghép
thận ngày càng tăng, trong khi luật Việt Nam chưa cho phép hiến nội tạng nên những
vụ được xét ghép thận rất hạn chế. Bài báo cho biết quanh các khu nhà nghèo đang có
rất nhiều người gạ gẫm mua thận. Điều đáng nói là các bác sĩ dù biết chuyện làm giả
hồ sơ là thân nhân để mua bán thận song không ai lên tiếng, đó là những điều đáng báo
động cho những ai đã đang và sẽ là nạn nhận của các đối buôn bán nội tạng ở người.
III. Chính sách của nhà nước – định hướng và giải pháp:
1. Chính sách của nhà nước:
Pháp luật của đa số các nước trên thế giới đều nghiêm cấm hoạt động mua bán nội
tạng, pháp luật Việt Nam không phải là ngoại lệ.
Các nguyên tắc: Tự nguyện đối với người hiến, người được ghép; nguyên tắc vì
mục đích nhân đạo, chữa bệnh, giảng dạy hoặc nghiên cứu khoa học và nguyên tắc
không nhằm mục đích thương mại là những tư tưởng chỉ đạo xuyên suốt Luật Hiến,
lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác (sau đây được gọi là Luật Hiến mô
và bộ phận cơ thể) được Quốc hội nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam khóa XI,
kỳ họp thứ 10 thông qua ngày 29 tháng 11 năm 2006. Mọi giao dịch mua bán mô và bộ
phận cơ thể bị cấm.
Điều 17 Luật Hiến mô và bộ phận cơ thể quy định về việc đãi ngội và tôn vinh
người hiến mô và bộ phận cơ thể theo pháp luật Việt Nam.
(1). Người đã hiến mô được chăm sóc, phục hồi sức khoẻ miễn phí ngay sau khi
thực hiện việc hiến mô tại cơ sở y tế.
(2). Người đã hiến bộ phận cơ thể người có các quyền lợi sau đây:
- Được chăm sóc, phục hồi sức khoẻ miễn phí ngay sau khi thực hiện việc hiến bộ
phận cơ thể người tại cơ sở y tế và được khám sức khỏe định kỳ miễn phí;
13
- Được cấp thẻ bảo hiểm y tế miễn phí;
- Được ưu tiên ghép mô, bộ phận cơ thể người khi có chỉ định ghép của cơ sở y tế;
- Được tặng Kỷ niệm chương vì sức khỏe nhân dân theo quy định của Bộ trưởng Bộ
Y Tế.
Điều 17 - Luật Hiến mô và bộ phận cơ thể quy định: “Người đã hiến bộ phận cơ thể
ở người sau khi chết, hiến xác được truy tặng Kỷ niệm chương vì sức khỏe nhân dân
theo quy định của Bộ trưởng Bộ Y tế”.
Theo quy định tại Nghị định số 121/2005/NĐ-CP ngày 30/9/2005 quy định chi tiết
và hướng dẫn thi hành một số điều của Luật Thi đua, khen thưởng thì Cá nhân được
tặng Kỷ niệm chương của Bộ sẽ được nhận mức thưởng không quá 200.000 đồng
(hoặc hiện vật kỷ niệm có giá trị tương đương).
Như vậy có thể nói, Luật Hiến mô và bộ phận cơ thế đã có những quy định đãi ngộ
và tôn vinh những người hiến mô và bộ phận cơ thể. Tuy nhiên, những quy định đó
chủ yếu mang tính động viên, cổ vũ, khích lệ về mặt tinh thần; pháp luật chưa chú ý
tới việc bù đắp lợi ích vật chất đối với người hiến. Luật Hiến mô và bộ phận cơ thể
mới chỉ quan tâm tới người trực tiếp hiến mô và bộ phận cơ thể, chưa có quy định
nào quy định chế độ đãi ngộ và tôn vinh đối với gia đình, người thân của người hiến
mô và bộ phận cơ thể. Điều đó thiết nghĩ sẽ rất khó thuyết phục đối với những người
như Tô Công Luân.
2. Định hướng:
Tuy pháp luật cấm mọi giao dịch mua bán mô và nội tạng, nhưng để đáp ứng nhu
cầu thực tiễn, các giao dịch “ngầm” vẫn đang từng ngày diễn ra rất sôi nổi. Nhà nước,
công luận và toàn thể xã hội sẽ làm gì để “định hướng” hay ngăn chặn hoạt động mua
bán mô và bộ phận cơ thể? Nguyên tắc phi thương mại trong lĩnh vực này có còn giữ
nguyên giá trị?
Pháp luật của hầu hết các nước đều cổ vũ hành động hiến tạng và cực lực phản đối
hành động mua, bán nội tạng. Tại sao pháp luật phải ngăn cấm hoạt động mua bán nội
tạng? Lý do giải thích cho việc cấm mua bán nội tạng là ngăn chặn tình trạng lạm dụng
và đẩy người nghèo vào tình cảnh dễ bị lợi dụng. Tuy nhiên, pháp luật đã có quy định
cấm mua bán nội tạng nhưng trên thực tế tình trạng lạm dụng người nghèo trong việc
mua, bán thận vẫn diễn ra phổ biến, nó tồn tại ở nhiều nước trên thế giới. Vậy đâu là
bài toán hoá giải câu chuyện này?
Trong giao dịch mua bán nội tạng có các chủ thể sau tham gia: người bán; người
mua; cá nhân, tổ chức thực hiện phẫu thuật ghép nội tạng. Nếu thiếu một trong các chủ
thể nêu trên thì giao dịch mua, bán nội tạng không thể diễn ra. Phải chăng câu trả lời
cho bài toán này là cần những chế tài nghiêm khắc của nhà nước?
14

Xem chi tiết: Thị trường nội tạng tại trung quốc - liên hệ giải pháp cho việt nam.docx