Tài liệu Luận văn : "Thực hiện dân chủ ở cấp xã - thực trạng và giải pháp" doc

LINK DOWNLOAD MIỄN PHÍ TÀI LIỆU "Tài liệu Luận văn : "Thực hiện dân chủ ở cấp xã - thực trạng và giải pháp" doc": http://123doc.vn/document/1055668-tai-lieu-luan-van-thuc-hien-dan-chu-o-cap-xa-thuc-trang-va-giai-phap-doc.htm

chưa cao, chưa thành nền nếp. Một số xã, phường, thị trấn chưa làm tốt việc công
khai, dân chủ về quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất, giá cả đền bù khi chuyển mục
đích sử dụng đất, chính sách tái định cư. Không ít cơ quan thiếu công khai, dân
chủ về quản lý thu, chi tài chính công, nâng lương, quy hoạch đào tạo, đề bạt cán
bộ. Phần lớn các doanh nghiệp tư nhân, cơ sở dịch vụ ngoài công lập và một số
doanh nghiệp nhà nước, công ty cổ phần, công ty trách nhiệm hữu hạn chưa xây
dựng, thực hiện quy chế dân chủ cơ sở; thiếu công khai, dân chủ về sản xuất,
kinh doanh, tiền lương, tiền thưởng và thực hiện chế độ bảo hiểm đối với người
lao động. Một số nơi nội bộ lãnh đạo cấp uỷ, chính quyền mất đoàn kết; tình
trạng quan liêu, tham nhũng, lãng phí, tiêu cực chưa được ngăn chặn kịp thời;
tình hình khiếu kiện của nông dân, đình công, bãi công của công nhân diễn biến
phức tạp, ảnh hưởng không nhỏ đến lòng tin của nhân dân đối với cấp uỷ, chính
quyền” [15]. Đây là những thành tựu, hạn chế chung được tổng kết và rút ra sau
10 năm triển khai thực hiện Chỉ thị số 30-CT/TW ngày 18/2/1998 của Bộ Chính
trị.
Bắc Ninh, một tỉnh đồng bằng Bắc Bộ, nằm trong tam giác kinh tế Hà Nội
- Hải Phòng - Quảng Ninh; phía Bắc tiếp giáp với tỉnh Bắc Giang, phía Đông
nam và Nam tiếp giáp với tỉnh Hải Dương và Hưng Yên, phía Tây và Tây bắc
tiếp giáp với thủ đô Hà Nội. Đây cũng là vùng đất giàu truyền thống văn hiến,
yêu nước và cách mạng. Ngay từ năm 1926 những thanh niên, học sinh và trí
thức yêu nước của Bắc Ninh với tố chất thông minh đã sớm tiếp thu, truyền bá
chủ nghĩa Mac - Lênin vào địa phương, tiêu biểu như Ngô Gia Tự, Nguyễn Văn
Cừ, Hoàng Quốc Việt…và đã trở thành những lãnh tụ xuất sắc của Đảng và cách
mạng Việt Nam.
Từ xa xưa nhân dân Bắc Ninh đã sớm chủ ý đến sản xuất vật phẩm tiêu
dùng, tiểu thủ công nghiệp. Hệ thống làng nghề xuất hiện sớm, các sản phẩm của
làng nghề phong phú đa dạng (đúc đồng, đồ sắt, đồ gốm, dệt lụa ). Do thương
mại phát triển nên hoạt động buôn bán ở Bắc Ninh cũng khá sôi nổi; nhiều làng
buôn đã xuất hiện, thúc đẩy nhanh tốc độ lưu thông cuả hàng hóa ở các làng nghề
(các làng buôn như Phù Lưu, Đình Bảng - Từ Sơn; Xuân Cầu, Đa Ngưu). Tuy
nhiên, dù làm ruộng, làm nghề thủ công hay buôn bán, từ thượng cổ cho đến ngày
nay, nhân dân Bắc Ninh vẫn sống gắn bó cùng nhau với mô hình cộng đồng làng
5
xóm. Do đó, nghiên cứu việc tổ chức thực hiện dân chủ ở cấp xã trên địa bàn tỉnh
Bắc Ninh và phân tích để đưa ra các kết luận giải pháp hoàn thiện có ý nghĩa
quan trọng trong sự nghiệp phát triển của một địa phương điển hình và trong sự
nghiệp phát triển chung của đất nước.
Sau hơn 10 năm triển khai thực hiện Chỉ thị số 30-CT/TW ngày 18/2/1998
của Bộ Chính trị, tỉnh Bắc Ninh đã đạt được một số kết quả sau:
“Việc xây dựng và thực hiện QCDC trên địa bàn được triển khai chặt chẽ,
đồng bộ trong tất cả các loại hình cơ sở. Hầu hết các quy định trong quy chế được
các địa phương, cơ quan, đơn vị thực hiện nghiêm túc, đạt nhiều kết quả; thực
hiện QCDC đã góp phần nâng cao hiệu quả hoạt động của hệ thống chính trị ở cơ
sở, phương thức lãnh đạo, điều hành của các cấp uỷ Đảng, chính quyền, MTTQ
và đoàn thể nhân dân có nhiều đổi mới theo hướng: Trọng dân, gần dân, học dân
và có trách nhiệm với dân; tinh thần, trách nhiệm của cán bộ, đảng viên, người
đứng đầu địa phương, cơ quan, đơn vị được nâng lên rõ rệt…” [45].
Bên cạnh những thành tựu đạt được trên đây, việc thực hiện dân chủ ở cấp
xã trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh còn bộc lộ một số yếu kém trong quá trình tổ chức
thực hiện: “Việc tuyên truyền, triển khai, tổ chức thực hiện quy chế dân chủ ở cơ
sở một số địa phương, đơn vị chưa thường xuyên, chưa sâu rộng, chưa tạo ra
được sự chuyển biến mạnh mẽ trong cán bộ, đảng viên và các tầng lớp nhân dân;
một số nơi việc tổ chức thực hiện chưa kết hợp chặt chẽ với việc thực hiện các
nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội, an ninh quốc phòng, cải cách thủ tục hành
chính, xây dựng hệ thống chính trị ở cơ sở; việc thực hiện thông báo công khai,
tổ chức cho nhân dân bàn còn hạn chế, hình thức, nhất là những vấn đề có liên
quan trực tiếp đến dân, đã dẫn đến tình trạng khiếu kiện đông người, vượt cấp…”
[45].
Là một cán bộ đang công tác trong bộ máy công quyền của nhà nước
(UBND huyện Lương Tài, tỉnh Bắc Ninh), tác giả nhận thấy rõ ràng và trực tiếp
vị trí và tầm quan trọng của việc thực hiện dân chủ ở cơ sở, đặc biệt là thực hiện
dân chủ ở xã, phường, thị trấn; nơi gần dân nhất, nơi trực tiếp lắng nghe những
tâm tư, nguyện vọng của những người làm chủ đất nước, những người như
Nguyễn Trãi đã nói “Chèo thuyền cũng là dân, lật thuyền cũng là dân”. Từ việc
6
xác định vị trí và tầm quan trọng đó, tác giả tìm hiểu và phát hiện ra những bất
cập trong việc triển khai tổ chức, thực hiện. Những bất cập liên quan đến sự lãnh
đạo, chỉ đạo, quản lý của bộ máy chính quyền; những bất cập liên quan đến trình
độ, đạo đức của đội ngũ cán bộ, công chức; những bất cập liên quan đến sự nhận
thức của người dân…
Vậy, để phát huy những mặt tích cực, khắc phục những tồn tại, yếu kém
trong quá trình tổ chức thực hiện dân chủ ở cơ sở đặc biệt là dân chủ ở xã,
phường, thị trấn trong cả nước nói chung và trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh nói riêng,
góp phần xây dựng và bảo vệ đất nước vì mục tiêu “Dân giầu, nước mạnh, xã hội
dân chủ, công bằng, văn minh”, tác giả chọn đề tài “Thực hiện dân chủ ở cấp xã
- thực trạng và giải pháp” với mong muốn, đề tài sẽ đề xuất một số giải pháp,
kiến nghị có tính khả thi trong việc thực hiện dân chủ ở cấp xã, đồng thời giúp
người dân thực hiện tốt hơn quyền làm chủ của mình.
2. Tình hình nghiên cứu đề tài
Ở Việt Nam, vấn đề dân chủ nói chung và thực hiện dân chủ ở cơ sở, ở xã,
phường, thị trấn đã thu hút được sự quan tâm của nhiều nhà hoạt động chính trị
cũng như các nhà khoa học trên nhiều lĩnh vực khác nhau. Các công trình nghiên
cứu đã đề cập đến một số nội dung: nghiên cứu tư tưởng Hồ Chí Minh về vấn đề
dân chủ và vận dụng tư tưởng đó vào việc xây dựng Nhà nước XHCN;
1
nghiên
cứu việc thực hiện dân chủ cơ sở và một số giải pháp trong quá trình triển khai
thực hiện;
2
nghiên cứu về mối quan hệ giữa thực hiện dân chủ ở cơ sở với việc
xây dựng chính quyền ở cơ sở;
3
… Nhìn chung, các công trình nghiên cứu đã đề
1
() Nguyễn Tiến Phồn (2001), Dân chủ và tập trung dân chủ - lý luận và thực tiễn, Nxb Khoa học xã hội, Hà Nội;
Lại Quốc Khánh, “Vấn đề chế độ dân chủ nhân dân trong tư tưởng Hồ Chí Minh từ góc nhìn triết học”, Tạp chí
cộng sản, (số 23/2010)); nghiên cứu vấn đề lý luận và thực tiễn về dân chủ và dân chủ ở cơ sở, đồng thời nêu bật
tầm quan trọng của việc thực hành dân chủ (Hoàng Chí Bảo (2007), Dân chủ và dân chủ cơ sở ở nông thôn trong
tình hình đổi mới, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội; Trần Bạch Đằng, "Dân chủ ở cơ sở một sức mạnh truyền
thống của dân tộc Việt Nam", Tạp chí Cộng sản, (số 35, 12/2003); Vũ Văn Hiền (2004), Quy chế dân chủ ở cơ sở
- vấn đề lý luận và thực tiễn, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội; Nguyễn Văn Sáu - Hồ Văn Thông (2003), Thực hiện
quy chế dân chủ và xây dựng chính quyền cấp xã ở nước ta hiện nay, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội)
2
() Nguyễn Thu Cúc (2002), Thực hiện quy chế dân chủ ở cơ sở trong tình hình hiện nay - một số vấn đề lý luận và
thực tiễn, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội; Nguyễn Chí Mỳ, “Dân chủ cơ sở - sự sáng tạo của Đảng ta”, Tạp chí
Cộng sản, (số 95, 205); Trần Quang Nhiếp, “Để thực hiện quy chế dân chủ ở cơ sở”, Tạp chí Cộng sản, (số 2/1999));
3
() Nguyễn Văn Sáu - Hồ Văn Thông (2005), Thể chế dân chủ và phát triển nông thôn Việt Nam hiện nay, Nxb Chính trị
quốc gia, Hà Nội; Nguyễn Văn Sáu, "Quan hệ giữa thực thi Quy chế dân chủ ở cơ sở với xây dựng chính quyền cơ
sở nông thôn", Tạp chí Lý luận chính trị, (số 11/2002); Trịnh Ngọc Anh, "Phát huy quyền làm chủ của nhân dân,
xây dựng hệ thống chính trị ở cơ sở vững mạnh", Tạp chí Cộng sản,(số 11, 4/2003
7
cập tới vai trò và tầm quan trọng của việc thực hiện dân chủ và dân chủ ở cơ sở,
đồng thời đưa ra một số giải pháp trong quá trình triển khai và thực hiện.
Trong mấy năm gần đây, có một số ít đề tài tập trung nghiên cứu riêng ở
địa bàn cấp Tỉnh, Huyện về vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh, quan điểm của
Đảng và Nhà nước đối với thực hiện dân chủ ở cơ sở, đồng thời đưa ra một số
giải pháp trong quá trình triển khai, thực hiện.
4
Nhưng các công trình nghiên cứu nói trên chưa thật sự chú trọng vào việc
thực hiện dân chủ ở xã, phường, thị trấn; chưa nêu bật được vai trò và tầm quan
trọng của việc tổ chức thực hiện một cách hiệu quả dân chủ ở cơ sở, dân chủ ở
xã, phường, thị trấn; người nghiên cứu chưa thực sự đi sâu và tìm hiểu trực tiếp
từ những người dân cho nên các giải pháp đưa ra hầu như chỉ trên lý thuyết,
chung chung, thiếu thực tế. Đây chính là lý do để tác giả tiếp tục đi sâu, nghiên
cứu các vấn đề về dân chủ, thực hiện dân chủ ở cơ sở và đặc biệt là thực hiện dân
chủ ở xã, phường, thị trấn; tìm kiếm và đưa ra giải pháp thiết thực giúp cho việc
“Hoàn thiện tổ chức thực hiện dân chủ ở cấp xã trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh” nói
riêng và trong phạm vi cả nước.
3. Giả thuyết nghiên cứu của luận văn
Trong chế độ XHCN, dân chủ chính là sự tham gia rộng rãi của người dân
vào các công việc của nhà nước, mà địa bàn sinh sống, lao động và sản xuất của
người dân đó chính là xã, phường, thị trấn.
Xã, phường, thị trấn gọi chung là cơ sở (căn cứ vào không gian quản lý của
Nhà nước) là nền tảng tạo dựng nên một xã hội nhất định. Cơ sở chính là thực
tiễn cuộc sống, vừa là điểm xuất phát của mọi chủ trương, đường lối, chính sách
của Đảng, pháp luật của Nhà nước, vừa là nơi triển khai thực hiện, kiểm định và
bổ sung, phát triển đường lối, chính sách của Đảng và pháp luật của Nhà nước và
cũng là nơi để đánh giá, thẩm định hiệu quả của công tác quản lý Nhà nước một
cách rõ ràng, trực tiếp nhất. Vì vậy, dân chủ ở cơ sở, đặc biệt là dân chủ ở xã,
phường, thị trấn là nền tảng của nền dân chủ XHCN.
Do đó, nếu dân chủ ở cơ sở nói chung và dân chủ ở xã, phường, thị trấn nói
riêng không được triển khai thực hiện, hoặc tuy được thực hiện nhưng không
4
() Bùi Thị Hạnh (2009), Thực hiện dân chủ cơ sở tại tỉnh Bắc Giang - Thực trạng và giải pháp, Luận văn Thạc
sỹ, chuyên ngành quản lý hành chính công, mã số 603482, Học viện HCQG.
8
đúng yêu cầu của nhà nước, của xã hội, của nhân dân, hoặc việc thực hiện không
đem lại hiệu quả thực tế thì đó sẽ là nguyên nhân dẫn đến tình trạng hách dịch,
cửa quyền, tham nhũng… và điều quan trọng hơn là sẽ tạo ra phản ứng trái chiều
đối với đường lối, chủ trương, chính sách của Đảng và pháp luật của Nhà nước
trong nhân dân từ đó làm cho nhân dân mất niềm tin đối với Đảng và Nhà nước,
kìm hãm sự phát triển chung của đất nước và cuối cùng sẽ làm mất đi bản chất
của Nhà nước XHCN (bản chất dân chủ), mà khi một nhà nước đã đánh mất bản
chất của mình thì nhà nước đó không còn tồn tại.
Vì vậy, thực hiện tốt dân chủ ở cơ sở, đặc biệt là thực hiện dân chủ ở xã,
phường, thị trấn nói chung và trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh nói riêng, sẽ đem lại
quyền dân chủ trực tiếp cho người dân. Hơn nữa, nhân dân là người chủ của đất
nước, nhân dân lập ra bộ máy nhà nước thay mặt mình xây dựng pháp luật và
quản lý đất nước, thực hiện quyền làm chủ và bảo vệ lợi ích của nhân dân. Vì
vậy, việc bảo đảm cho nhân dân thực hiện tốt quyền làm chủ của mình ở cơ sở là
điều kiện và tiền đề để xây dựng và phát triển nền dân chủ XHCN, xây dựng một
chính quyền của dân, do dân và vì dân. Trên tinh thần đó, Đảng ta đã khẳng định:
“Phát huy dân chủ là vấn đề có ý nghĩa chiến lược đối với tiến trình phát triển của
đất nước ta” [9] và “Dân chủ XHCN vừa là mục tiêu, vừa là động lực của công
cuộc đổi mới, xây dựng và bảo vệ tổ quốc, thể hiện mối gắn bó giữa Đảng, Nhà
nước và nhân dân” [10].
Trên phương diện chính trị - pháp lý, thực hiện dân chủ ở cơ sở sẽ tạo ra
động lực mạnh mẽ để phát huy quyền làm chủ của nhân dân lao động, chống
quan liêu, cửa quyền, chuyên quyền, chống tham ô, lãng phí, bè phái, cơ hội ,
góp phần ổn định và lành mạnh đời sống xã hội. Đặc biệt hơn, thực hiện tốt dân
chủ ở cơ sở sẽ củng cố lòng tin của nhân dân vào Đảng, Nhà nước, góp phần xây
dựng, gìn giữ và bảo vệ Nhà nước Việt Nam XHCN.
4. Mục đích nghiên cứu của đề tài
Chọn đề tài “Hoàn thiện tổ chức thực hiện dân chủ ở cấp xã trên địa bàn
tỉnh Bắc Ninh”, tác giả tập trung làm rõ quá trình vận dụng tư tưởng Hồ Chí
Minh, chủ trương, quan điểm, chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước
trong việc thực hiện dân chủ ở xã, phường, thị trấn trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh, từ
9
đó rút ra bài học kinh nghiệm và đề xuất một số giải pháp cụ thể nhằm hoàn
thiện, nâng cao chất lượng tổ chức thực hiện dân chủ ở cơ sở trên địa bàn tỉnh bắc
Ninh những năm tiếp theo.
5. Nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài
Để đạt được mục đích trên, luận văn tập trung giải quyết một số nhiệm vụ
cơ bản sau:
- Hệ thống hóa những lý luận chung về dân chủ, tổ chức thực hiện dân chủ
ở cơ sở và đặc biệt là xã, phường, thị trấn ở Việt Nam.
- Phân tích và đánh giá một cách khoa học việc tổ chức thực hiện dân chủ
ở xã, phường, thị trấn trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh từ khi QCDC ở cơ sở ra đời (10
năm triển khai thực hiện Chỉ thị số 30-CT/TW ngày 18/2/1998 của Bộ Chính trị
về việc xây dựng và thực hiện QCDC ở cơ sở và một số đánh giá cơ bản năm
2009, 2010), rút ra ưu, nhược điểm và vấn đề đặt ra cần giải quyết trong tổ chức
thực hiện dân chủ ở xã, phường, thị trấn những năm tiếp theo.
- Rút ra kết luận và đề xuất một số giải pháp nhằm hoàn thiện tổ chức thực
hiện dân chủ ở xã, phường, thị trấn trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh với mục đích hỗ
trợ người dân thực hiện đúng, tốt hơn quyền làm chủ của mình.
6. Đối tượng nghiên cứu của đề tài
Nghiên cứu quá trình tổ chức thực hiện dân chủ ở xã, phường, thị trấn trên
địa bàn tỉnh Bắc Ninh từ khi QCDC ở cơ sở ra đời.
7. Phạm vi nghiên cứu của đề tài
Tập trung nghiên cứu những nội dung trong việc tổ chức thực hiện dân chủ
ở xã, phường, thị trấn (những nội dung phải công khai để nhân dân biết; những
nội dung nhân dân bàn và quyết định; những nội dung nhân dân tham gia ý kiến
trước khi cơ quan có thẩm quyền quyết định; những nội dung nhân dân giám sát;
trách nhiệm của chính quyền, cán bộ, công chức cấp xã, của cán bộ thôn, tổ dân
phố, của cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan và của nhân dân trong việc thực
hiện dân chủ ở cấp xã) trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh từ khi QCDC ở cơ sở ra đời
(10 năm triển khai thực hiện Chỉ thị số 30-CT/TW ngày 18/2/1998 của Bộ Chính
10
trị về xây dựng và thực hiện quy chế dân chủ ở cơ sở và một số đánh giá cơ bản
năm 2009, 2010).
8. Phương pháp nghiên cứu
Luận văn được tiến hành nghiên cứu trên cơ sở phương pháp luận duy vật
biện chứng và duy vật lịch sử, kết hợp với việc sử dụng một số phương pháp
nghiên cứu khoa học hành chính cơ bản như:
- Nghiên cứu lý thuyết, tài liệu liên quan đến dân chủ và việc tổ chức thực
hiện dân chủ ở cơ sở, đặc biệt là các văn bản quy phạm pháp luật, chủ trương,
chính sách của Đảng và Nhà nước.
- Thu thập, phân tích, tổng hợp, so sánh các số liệu, kết quả 10 năm triển
khai thực hiện Chỉ thị số 30-CT/TW ngày 18/2/1998 của Bộ Chính trị về xây
dựng và thực hiện QCDC ở cơ sở và đánh giá một số nét cơ bản trong việc tổ
chức thực hiện dân chủ năm 2009, 2010 để rút ra bài học kinh nghiệm và đề xuất
một số giải pháp trong quá trình tổ chức thực hiện dân chủ ở cấp xã những năm
tiếp theo trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh nói riêng và cả nước nói chung.
- Sử dụng các số liệu thu thập được từ các điều tra xã hội học, thống kê,
phỏng vấn, để khái quát và tổng kết kinh nghiệm làm tư liệu phục vụ nghiên cứu
và hoàn thành luận văn.
9. Đóng góp mới của luận văn
Như tác giả đã trình bày ở phần “Tình hình nghiên cứu đề tài”, các công
trình nghiên cứu trước đây chủ yếu nghiên cứu vấn đề lý luận và thực tiễn về dân
chủ, thực hiện dân chủ ở cơ sở, một số bài học kinh nghiệm và giải pháp trong
quá trình tổ chức thực hiện. Nhưng chưa có công trình nào nghiên cứu trực tiếp,
cụ thể việc tổ chức thực hiện dân chủ ở cấp xã trên địa bàn tỉnh hay khu vực.
Một số đề tài, luận văn cũng đã đề cập tới việc tổ chức thực hiện dân chủ ở
cơ sở trên địa bản tỉnh, tuy nhiên đề tài, luận văn đó chưa đi sâu vào việc tổ chức
thực hiện dân chủ ở cấp xã, đồng thời các giải pháp đưa ra trong quá trình tổ chức
thực hiện thiếu khái quát, mang tính chung chung, thiếu thực tế.
11
Do vậy, ngoài việc hệ thống lại những tư tưởng, quan điểm, khái niệm cơ
bản về dân chủ, thực hiện dân chủ ở cơ sở, thông qua luận văn tác giả đã trực
tiếp đi sâu nghiên cứu việc tổ chức thực hiện dân chủ ở cấp xã tại một địa bàn
hành chính cụ thể - tỉnh Bắc Ninh, để tổng kết, rút ra bài học kinh nghiệm và đề
xuất giải pháp cụ thể dựa trên những thông tin, tư liệu mà tác giả đã tìm hiểu trực
tiếp từ những nơi có thẩm quyền tổ chức thực hiện, đặc biệt là thông tin từ những
người dân - chủ nhân của đất nước.
10. Bố cục luận văn
Ngoài phần mở đầu, kết luận, phụ lục và danh mục tài liệu tham khảo, luận
văn dự kiến được trình bày với 03 chương:
Chương 1: Cơ sở lý luận của tổ chức thực hiện dân chủ ở cấp xã
Chương 2: Thực trạng tổ chức thực hiện dân chủ ở cấp xã trên địa bàn tỉnh
Bắc Ninh
Chương 3: Giải pháp hoàn thiện tổ chức thực hiện dân chủ ở cấp xã trên
địa bàn tỉnh Bắc Ninh.
12
Chương 1
CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA TỔ CHỨC THỰC HIỆN
DÂN CHỦ Ở CẤP XÃ
1.1. Khái quát về nền dân chủ Xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam
Dân chủ là bản chất của Nhà nước XHCN mà cốt lõi của vấn đề dân
chủ trong Nhà nước XHCN đó là “Dân làm chủ và dân là chủ”. Vậy để hiểu
rõ hơn về các luận điểm này, trước tiên chúng ta cần tìm hiểu một số vấn đề
sau:
1.1.1. Một số quan điểm cơ bản của chủ nghĩa Mac - LêNin và tư
tưởng Hồ Chí Minh về dân chủ Xã hội chủ nghĩa
a. Dân chủ và dân chủ Xã hội chủ nghĩa
Quan niệm chung về dân chủ:
Dân chủ (demos - nhân dân, Kratos - chính quyền), một từ có gốc từ
Hy Lạp, có nghĩa là chính quyền của nhân dân hay sự cai trị của nhân dân.
Xét về mặt giá trị xã hội, dân chủ là một trong những thứ quý báu nhất
của con người, là một giá trị vĩnh hằng mà từ khi có con người, từ khi chưa có
chữ viết và chưa có khái niệm dân chủ, con người lúc đó đã có một đời sống
“hoàn toàn” dân chủ. Con người lúc đó đã cùng nhau làm chủ, bình đẳng về
quyền lợi và nghĩa vụ, cùng lao động, cùng chiếm hữu tư liệu sản xuất và sản
phẩm làm ra. Tuy nhiên, từ khi có nhà nước tới nay, xã hội dân chủ sơ khai đã
biến mất và “một đi chưa đến ngày trở lại”. Khi giai cấp và nhà nước ra đời,
dân chủ đã trở thành một chế độ chính trị với những nội dung và hình thức
khác nhau tuỳ thuộc vào sự phát triển trong mỗi kiểu nhà nước ở mỗi quốc
gia, dân tộc. Dân chủ từ đó gắn liền với lợi ích giai cấp, với quyền làm chủ
của giai cấp này và mất (hoặc hạn chế) quyền làm chủ của giai cấp khác.
Trong lịch sử xã hội loài người đã trải qua hai chế độ dân chủ. Chế độ
dân chủ chủ nô, mặc dầu có nhiều hạn chế, nhưng cũng là một bước tiến so
với chế độ cộng sản nguyên thủy, nhưng rồi, cùng với sự phát triển của sản
xuất, nền dân chủ chủ nô được thay bằng chế độ phong kiến chuyên chế. Phải
hàng ngàn năm sau, khi cuộc cách mạng tư sản thành công ở một số nước tư
bản phát triển và cùng với nó, nền dân chủ tư sản ra đời.
Dân chủ là khát vọng sâu xa của con người. Cuộc đấu tranh diễn ra suốt
lịch sử nhân loại chính là cuộc đấu tranh giành dân chủ của những người bị áp
bức, bóc lột. Cũng như nhiều giá trị khác của xã hội loài người, dân chủ cũng
có những tính chất như: tất yếu, giai cấp, lịch sử cụ thể, chủ thể và bị quy
định bởi bản sắc văn hóa, đặc trưng sắc tộc, chế độ chính trị, tôn giáo và tín
ngưỡng Dân chủ bao giờ cũng được biểu hiện trong hiện thực hết sức phong
phú, đa dạng với những trình độ, cấp độ rất khác nhau. Nền dân chủ của các
xã hội khác nhau có những nét tương đồng nhưng cũng có những nét khác
biệt. Chính nét tương đồng, đặc điểm chung làm nên giá trị nhân loại phổ biến
của dân chủ. Không có một nền dân chủ chung chung, không bản sắc, phù
hợp với mọi quốc gia, mọi dân tộc. Do đó, không thể mang nền dân chủ của
xã hội này làm khuôn mẫu áp đặt cho nền dân chủ của xã hội khác.
Trong lịch sử phát triển của nhân loại, đã có nhiều công trình nghiên
cứu, nhiều học giả đề cập đến ý nghĩa khái niệm “dân chủ”: Democritus, một
triết gia Hy Lạp cổ đại, thì lại cho rằng “Thà sống nghèo trong một nước dân
chủ còn hơn cái gọi là cuộc đời hạnh phúc trong một nước độc tài, vì tự do tốt
hơn nô lệ” [36].
Các nhà chính trị học ngày nay định nghĩa “Dân chủ là hình thức tổ
chức chính trị của xã hội dựa trên sự công nhận nhân dân như là nguồn gốc
của quyền lực, dựa trên quyền của nhân dân trong việc tham gia giải quyết
những vấn đề của quốc gia và trao cho các công dân một loạt quyền và quyền
tự do thực sự” [36]. Tại Mỹ, đất nước tiêu biểu cho một nền dân chủ tư sản,
cựu Tổng thống Mỹ, R. Reagan, cho rằng “Dân chủ không chỉ là biện pháp
cai trị mà còn là biện pháp giới hạn quyền lực của Chính phủ để nó không